Get Adobe Flash player

Historia Zbiorów i Muzeum

Historia zbiorów Schaffgotschów

(tekst Andrzej Paczos)

Zbiory Muzeum Przyrodniczego w Jeleniej Górze w dużej części wywodzą się ze wspaniałych kolekcji rodziny Schaffgotschów.

Drzewo genealogiczne Schaffgotschów

Drzewo genealogiczne rodu Schaffgotschów opr. Arkadiusz Kuzio-Podrucki ©2007

 

Ich początków można szukać już w końcu XVII w. Podwaliną była biblioteka, którą założył  hr. Johann Anton Schaffgotsch (1675-1742) i umieścił w nowym Pałacu w Sobieszowie. Później były częścią Fideikomisu Chojnickiego. W bibliotece gromadzono nie tylko książki i dokumenty lecz także wszelkiego rodzaju pamiątki. Był tam też tzw. gabinet osobliwości, który miał zadziwić gości i świadczyć o szerokich zainteresowaniach właściciela.

 

J.A.Schaffgotsch                             Bibliotekabiblioteka biblioi przyrm

Johann Anton Schaffgotsch (1675-1742)           Tak mogła wyglądać Biblioteka Schaffgotschów z gabinetami osobliwości,
twórca biblioteki i kolekcji                                 z gabinetami osobliwości, umiejscowiona na początku XVIII w. w pałacu 
                                                                      w Sobieszowie (źródło: M.Mencfel, Skarbce natury i sztuki.
                                                                      Prywatne gabinety osobliwości, kolekcje sztuki i naturaliów na Śląsku
                                                                      w wiekach XVII i XVIII, Warszawa 2010)  

Po śmierci hr. Johanna Antona biblioteka oraz zbiory podupadły. Uporządkowano je dopiero po wojnach napoleońskich. Bibliotekę wraz ze zbiorami przeniesiono w latach 20. XIX w. do części prebendy klasztoru pocysterskiego w Cieplicach. Od 1834 r. zbiory zostały udostępnione zwiedzającym w Czerwonym Domu przez hrabiego Leopolda Christiana Schaffgotscha (1793-1864).

Ludwig Gotard Schaffgotsch

Hrabia Ludwig Gotard Schaffgotsch (1842-1891)

W 1876 r. hr. Ludwig Gotard Schaffgotsch udostępnił publiczności zbiory ornitologiczne przeniesione z Czerwonego Domu do Długiego Domu, połączył je dodatkowo z kolekcją dra E. Luksa z Cieplic, a do opieki nad nimi zatrudnił w 1880 r. kustosza i preparatora  Georga Martiniego (1860-1931). Dzięki konsekwentnej i sumiennej pracy Martiniego oraz bogatemu mecenasowi powstała jedna z największych, prywatnych kolekcji ornitologicznych w Europie. Ukierunkowano ją na ptaki Śląska, a z czasem też na ptaki egzotyczne.

t1 16

Korespondencja kierowana do Georga Martiniego w sprawie pozyskania preparatów (zbiory Muzeum Przyrodniczego w Jeleniej Górze)

Od 1920 roku kolekcja zajmowała 8 pokoi w Długim Domu. Efektem 50-letniej pracy Georga Martiniego oraz 30-letniej pracy jego syna, Kurta (1891-1969), który opiekował się zbiorami do 1950 r., była kolekcja obejmująca okazy ok. 3.000 gatunków ptaków (cała gromada liczy ok. 8.500 gatunków) oraz ok. 1.000 gniazd z 7.000 jaj.

Georg Martini Georg Martini          Kurt Martini Kurt Martini

Wiele gatunków występowało w różnych stadiach rozwoju, od jaja po osobniki dorosłe. Na ok. 330 gatunków ptaków lęgowych znanych ze Śląska w Cieplicach zgromadzono 291 gatunków w 1013 egzemplarzach. Nie mniej okazale prezentowała się kolekcja ptaków egzotycznych. Wystarczy wspomnieć, że na około 320 gatunków kolibrów znanych nauce Martini zgromadził 302. Trochę mniej było papug (200/320 gatunków), tukanów i dzioborożców (75/85). Zbiory ornitologiczne hrabiego Schaffgotscha stanowiły wielką atrakcję dawnych Cieplic i cieszyły się zasłużoną sławą nie tylko wśród odwiedzających je kracjuszy i turystów.

Długi Dom Długi Dom. Tu zgromadzone były zbiory przyrodnicze Schaffgotschów, które w 1920 roku udostępniono jako muzeum. W latach 1954-1967 siedziba Muzeum Przyrodniczego w Cieplicach Śląskich Zdroju.

Po wojnie wspaniałe kolekcje rozproszono. Bibliotekę oraz zbiory wywieziono do różnych bibliotek i muzeów w Polsce. Mocno uszczuplone zbiory, wystawiane do początków lat 60. w tzw. Długim Domu, mimo wszystko robiły duże wrażenie na zwiedzających. Po usunięciu zbiorów z Długiego Domu przez Uzdrowisko, przeniesiono je do Pawilonu Norweskiego – dawnej restauracji. W roku 1967 otwarto tu stałą ekspozycję ornitologiczną, a w latach 70. także lepidopterologiczną (motyle). W latach 80. muzeum słynęło z prelekcji dra Alfreda Borkowskiego, który prowadził tu także badania naukowe nad motylami minującymi.

 

Banerpoziom Kalendarzgóra

 

Baner poziom Kalendarzdół

Jesli znasz już naszą politykę prywatności i stosowania plików cookies w przeciwnym wypadku przeczytaj.