Get Adobe Flash player

Historia Zbiorów i Muzeum

Historia zbiorów Schaffgotschów

(tekst Andrzej Paczos)

Zbiory Muzeum Przyrodniczego w Jeleniej Górze w dużej części wywodzą się ze wspaniałych kolekcji rodziny Schaffgotschów.

Drzewo genealogiczne Schaffgotschów

Drzewo genealogiczne rodu Schaffgotschów opr. Arkadiusz Kuzio-Podrucki ©2007

 

Ich początków można szukać już w końcu XVII w. Podwaliną była biblioteka, którą założył  hr. Johann Anton Schaffgotsch (1675-1742) i umieścił w nowym Pałacu w Sobieszowie. Później były częścią Fideikomisu Chojnickiego. W bibliotece gromadzono nie tylko książki i dokumenty lecz także wszelkiego rodzaju pamiątki. Był tam też tzw. gabinet osobliwości, który miał zadziwić gości i świadczyć o szerokich zainteresowaniach właściciela.

 

J.A.Schaffgotsch                                    Biblioteka     biblioteka

Johann Anton Schaffgotsch (1675-1742)              Tak mogła wyglądać Biblioteka Schaffgotschów
twórca biblioteki i kolekcji                                   z gabinetami osobliwości, umiejscowiona na początku
XVIII w. w pałacu w Sobieszowie
(źródło: M.Mencfel, Skarbce natury i sztuki.
Prywatne gabinety osobliwości, kolekcje sztuki
i naturaliów na Śląsku w wiekach XVII i XVIII,
Warszawa 2010)  

Po śmierci hr. Johanna Antona biblioteka oraz zbiory podupadły. Uporządkowano je dopiero po wojnach napoleońskich. Bibliotekę wraz ze zbiorami przeniesiono w latach 20. XIX w. do części prebendy klasztoru pocysterskiego w Cieplicach. Od 1834 r. zbiory zostały udostępnione zwiedzającym w Czerwonym Domu przez hrabiego Leopolda Christiana Schaffgotscha (1793-1864).

Ludwig Gotard Schaffgotsch

Hrabia Ludwig Gotard Schaffgotsch (1842-1891)

W 1876 r. hr. Ludwig Gotard Schaffgotsch udostępnił publiczności zbiory ornitologiczne przeniesione z Czerwonego Domu do Długiego Domu, połączył je dodatkowo z kolekcją dra E. Luksa z Cieplic, a do opieki nad nimi zatrudnił w 1880 r. kustosza i preparatora  Georga Martiniego (1860-1931). Dzięki konsekwentnej i sumiennej pracy Martiniego oraz bogatemu mecenasowi powstała jedna z największych, prywatnych kolekcji ornitologicznych w Europie. Ukierunkowano ją na ptaki Śląska, a z czasem też na ptaki egzotyczne.

t1 16

Korespondencja kierowana do Georga Martiniego w sprawie pozyskania preparatów (zbiory Muzeum Przyrodniczego w Jeleniej Górze)

Od 1920 roku kolekcja zajmowała 8 pokoi w Długim Domu. Efektem 50-letniej pracy Georga Martiniego oraz 30-letniej pracy jego syna, Kurta (1891-1969), który opiekował się zbiorami do 1950 r., była kolekcja obejmująca okazy ok. 3.000 gatunków ptaków (cała gromada liczy ok. 8.500 gatunków) oraz ok. 1.000 gniazd z 7.000 jaj.

Georg Martini Georg Martini          Kurt Martini Kurt Martini

Wiele gatunków występowało w różnych stadiach rozwoju, od jaja po osobniki dorosłe. Na ok. 330 gatunków ptaków lęgowych znanych ze Śląska w Cieplicach zgromadzono 291 gatunków w 1013 egzemplarzach. Nie mniej okazale prezentowała się kolekcja ptaków egzotycznych. Wystarczy wspomnieć, że na około 320 gatunków kolibrów znanych nauce Martini zgromadził 302. Trochę mniej było papug (200/320 gatunków), tukanów i dzioborożców (75/85). Zbiory ornitologiczne hrabiego Schaffgotscha stanowiły wielką atrakcję dawnych Cieplic i cieszyły się zasłużoną sławą nie tylko wśród odwiedzających je kracjuszy i turystów.

Długi Dom Długi Dom. Tu zgromadzone były zbiory przyrodnicze Schaffgotschów, które w 1920 roku udostępniono jako muzeum. W latach 1954-1967 siedziba Muzeum Przyrodniczego w Cieplicach Śląskich Zdroju.

Po wojnie wspaniałe kolekcje rozproszono. Bibliotekę oraz zbiory wywieziono do różnych bibliotek i muzeów w Polsce. Mocno uszczuplone zbiory, wystawiane do początków lat 60. w tzw. Długim Domu, mimo wszystko robiły duże wrażenie na zwiedzających. Po usunięciu zbiorów z Długiego Domu przez Uzdrowisko, przeniesiono je do Pawilonu Norweskiego – dawnej restauracji. W roku 1967 otwarto tu stałą ekspozycję ornitologiczną, a w latach 70. także lepidopterologiczną (motyle). W latach 80. muzeum słynęło z prelekcji dra Alfreda Borkowskiego, który prowadził tu także badania naukowe nad motylami minującymi.

 

Stats counter, realtime web analytics, heatmap creator

Banerpoziom Kalendarzgóra

 

Baner poziom Kalendarzdół

Jesli znasz już naszą politykę prywatności i stosowania plików cookies w przeciwnym wypadku przeczytaj.