Get Adobe Flash player

Muzeum Przyrodnicze
w Jeleniej Górze

ul. Cieplicka 11A, 58-560 Jelenia Góra
tel. 75 75 515 06
e-mail muzeum@muzeum-cieplice.pl
nr konta: 37 1160 2202 0000 0000 4554 0668
 
 
Ceny biletów:
Bilet ulgowy: 4zł   
Bilet normalny: 5zł

Kasa czynna

                   Wt-Pt        Nd

    V-IX       9-17.00   9-16.00

    X-IV       9-15.00   9-15.00

Kasa nieczynna na godzinę przed zamknięciem Muzeum.

W sobotę wstęp bezpłatny

 
Oprowadzanie z przewodnikiem:
- koszt 30 zł
- wyłącznie po wcześniejszym umówieniu się telefonicznym lub mailowym (muzeum@muzeum-cieplice.pl)
- przewodnik oprowadza we wtorki, środy i piątki od godziny 9.00 ( w okresie V-IX od 10.00), a w czwartki od godziny 11.30 (w VII i VIII od 10.00)
- w soboty, niedziele i święta nie ma możliwości zwiedzania z przewodnikiem

 

Wstęp wolny:

dzieci do lat 4, kombatanci wojenni i muzealnicy (po okazaniu legitymacji)

 

Godziny otwarcia

Miesiące Wt-Pt Sob-Nd Pon.

V-IX

9-18

9-17

zamknięte

X-IV

9-16

9-16

zamknięte

Kasa nieczynna na godzinę przed zamknięciem Muzeum.

   65 LAT
 Muzeum
 Przyrodniczego

 w Cieplicach

NATURAM SI SEQUEMUR DUCEM

NUNQUAM ABERRABIMUS

Jeśli przewodnikiem naszym będzie natura,

nigdy nie zbłądzimy

Start

Wincentego Pola opisanie Biblioteki Schaffgotschów z 1847 r.

 (opr. Stanisław Firszt)

Wincenty Pol

Wincenty Pol odwiedził Bibliotekę Schaffgotschów w 1847 roku.

Z wycieczki

Jesteśmy tedy w Warmbrunnie (Cieplicach), wśród pięknej górskiej okolicy i widok z kąpielowej galerii na pasmo Gór Olbrzymich, które Czesi Karkonoszami nazywają, przypomina na pierwszy rzut oka widok z nowotarskiej doliny na Tatry, z tą tylko różnicą, że najniższa z turni tatrzańskich jest wyższą od Góry Śnieżnej (Śnieżki), która tu nas całym pasmem panuje, z tą tylko różnicą, że tu jest skala wszystkiego mniejsza, a tym samym i gra napowietrznych zjawisk nie tyle potężna i cały charakter roślinności nie tyle północny. Okolica Warmbrunnu (Cieplic) należy jeszcze do doliny szmideberskiej (kowarskiej), rozłożonej na obszarze rzeki Bobra, położonej zacisznie w ostępie powyższych działów i poderwanych szczytów luźnego granitu, stąd też jest uderzającym zjawisko tutejszej roślinności, która przypomina cieplejsze okolice Europy środkowej – i miejscowo jest tutaj może cieplej niż na całym Śląsku, przynajmniej latem; owocowych drzew wiele, winem opięte wszystkie mury i domy, a rodzaj traw i zieloność trawników świadczy tu pomimo to jednak o jędrnym oddechu górskiego powietrza.

Całe te góry są bardzo osiadłe i to nadaje im nieco inny wyraz od gór naszych – są tu i leśne regle jak u nas, a nas nimi odrzyna się kraina lasów pasmem kosodrzewiny, ale uderzającym jest ten brak ptactwa dzikiego, a mianowicie ptaków drapieżnych, które wytępiono, i odkąd tu jestem, nie widziałem jeszcze ptaka, co by nad górami zatoczył koło lub zawachlował w chmurze – tylko w krainie kosodrzewu ozwie się czasem samotnym głosem śnieżny skowronek. Nie widziałem tu także dotąd jeszcze tego porannego i wieczornego igrzyska mgły suchej i białych tumanów górskich, które u nas widokom górskim tyle dodają uroku; od dwóch tygodni ciągła pogoda, ani jednej chmurki, ani jednej burzy górskiej, ani jednego gromu, chociaż często przypieka słońce tak mocno, żeby się zebrać mogło na grzmot. Nie widzę tu także tego bogactwa wód górskich co u nas – szumu wód brak tej okolicy i  rzeźwiącego chłodu owych nocy tatrzańskich. Słowem mówiąc jest to najdrobniejszy widok alpejskiej natury, jaki tylko mieć można. Wszakże to umiarkowanie jest właśnie, co ludziom najbardziej dogadza, zwłaszcza w kąpielach, i Warmbrunn (Cieplice) słynie szeroko jako zakład kąpielowy ze względu szczęśliwego położenia swojego i pięknych okolic. Mnóstwo jest tu zajmujących miejsc, godnych widzenia, a ułatwienie do wycieczek wielkie; dla mnie wszakże jak na teraz ma najwięcej interesu sam Warmbrunn (Cieplice).

Cała ta okolica jest od wieków własnością starożytnej rodziny Schaffgotschów, pokrewnionej z rodem Piastów śląskich i sięgającej podaniami pierwszych historycznych czasów Śląska. Schaffgotsche są herbu polskiego Junosza (jagnię w krwawym polu) i według najstarszych podań rodzinnych byli rycerze tego klejnotu na Śląsku osiedli od Polaków Niemcami, a od Niemców Polakami zwani, co właściwie oznacza stanowisko rodziny na pograniczu osiadłej.

Bez nazwy 1 520x768 Drzewo genealogiczne Schaffgotschów wg Theodora Krause z 1715 r.

 KarkonoszeZamek Chojnik

Na pogórzu Gór Olbrzymich wznosi się przepyszna ruina zamku Kinast (Chojnik), na szczycie wyniosłej lasem okrytej góry, która nad całą doliną Warmbrunnu (Cieplic) panuje jak gniazdo orle. Tam mieszkali niegdyś Schaffgotsche, spuścili się następnie do Hermsdorfu(Sobieszowa), zameczku położonego na podnóżu Kinast (Chojnika), a dziś mieszkają w ordynackim pałacu w samym już Warmbrunnie (Cieplicach). Wszystkie historyczne wypadki, jakie tylko w różnych czasach Śląsk dotknęły, opierały się o tę rodzinę. Za czasów przedkaźmierzowych bronili oni pogranicza, za czasów Piastów śląskich połączyli się z książętami panującymi na Świdnicy rodzinnymi węzły, podzielali następnie religijne wojny w Niemczech, towarzyszyli z zaciągiem wojskowym Janowi III na wyprawę pod Wiedeń i najstarszy tej rodziny jest dziś dzień najwyższym sędzią Śląska, a zasiada na sejmie pruskim w izbie parów; jest to bowiem ordynacja i tej okoliczności może jedynie przypisać należy, że się w zbiorach rodziny Schaffgotscha przechowało tyle starożytnych pamiątek.

Cieplice warmbruńskie odkryli już w XI wieku myśliwi, ścigający zwierza i już w owym czasie postawiono tu małą drewnianą kapliczkę świętego Jana Chrzciciela przy źródle. W wieku XIII osadzili i nadali tu Schaffgotsche oo. cystersów. Ci zakonnicy, bawiący się rolą i opowiadaniem słowa Bożego, mieli pieczę nad źródłem i około chorych, i z owych to jeszcze czasów pochodzi zakład biblioteki klasztornej, który z wieki wzrastał i przechował się po dziś dzień w najlepszym stanie.

Na miejscu dawnej kapliczki stanął okazały kościół, który dziś jest farą warmbruńską, a małe pustelnicze mieszkania zakonników zmieniły się w gmach klasztorny, który dziś służy wyłącznie na przechowanie biblioteki, szacownych naukowych zbiorów i krajowych pamiątek. Kiedy bowiem po zajęciu Śląska przez Fryderyka II zniesiono klasztory, udało się szczęśliwym trafem rodzinie Schaffgotschów uratować w majętnościach swoich fundusze religijne na rzecz katolickiego Kościoła i ocalić zbiory tylu wieków, które odtąd są wyłączną własnością ich rodziny. Do starszej tedy historii Śląska jest biblioteka Schaffgotschów złożona w klasztorze cystersów tym, czym Zakład imienia Ossolińskich dla historycznej przeszłości całej Polski. 50.000 dzieł posiada ten księgozbiór prócz wielkiej liczby rękopisów, których wartości ocenić nawet dotąd niepodobna, gdyż biblioteka posiada tylko sumaryczny katalog rękopisów, a teraźniejszy bibliotekarz pan dr Burghardt nie miał dotąd jeszcze czasu sporządzenia katalogów nowych w sposób takowy, żeby odpowiadały potrzebie dzisiejszych poszukiwań historycznych. Rękopisy i broszury późniejsze są zazwyczaj pod ogólną jakąś nazwą, z pewnej epoki w kilku tomach razem oprawne, a stąd trudno jest osądzić, co się w nich znajduje. Oddział teologii i historii jest w księgozbiorze najliczniejszy, a co do starej naszej literatury, mianowicie pisanej łaciną, posiada biblioteka tutejsza zbiory wszystkich klasycznych edycji i najstarszych druków.

Obraz 011 800x531Obraz 016 800x531Obraz 018 800x531 Przykładowe strony tytułowe ksiąg z Biblioteki Schaffgotschów

To niespodziane odkrycie uderzyło mię tym więcej, gdy pan Maciejowski (jak sobie to przypomniesz) nie wspomniał w liście swoim, pisanym z ostatniej naukowej podróży po Niemczech, nic o Warmbrunnie (Cieplicach) i w spisie rękopisów, które od Pertza w Berlinie otrzymał, nie było ani wzmianki o bibliotece warmbruńskiej. Zdziwiło mię to mocno — później wszakże wyjaśniła mi się ta rzecz. Hr. Schaffgotsch, którego poznałem, nie ma wiele zaufania do tego rodzaju pisarzy, którzy z pióra robią rzemiosło, a do tego częstokroć nie bardzo zaszczytne, i do ich sposobu zapatrywania się na historią.

— Mam tego dowody, iż ci panowie przekręcają fakta historyczne i tłumaczą w złej wierze najjaśniejsze prawdy na opak – rzekł mi; dlatego zamknąć kazał ściśle historyczny oddział literatury starszej w bibliotece, a mianowicie rękopisów dawniejszych, na co mi się także i w Wrocławiu żalono, zapewnił mię wszakże, iż dla biblioteki imienia Ossolińskich stoją jego zbiory otworem i dla każdego, co tylko z jej ramienia zjedzie do Warmbrunnu (Cieplic). W zamian za kopie rękopisów, których nie posiada biblioteka warmbruńska, a które by jej Zakład mógł ofiarować, przyrzekł przysyłać kopie rękopisów swoich i życzy tego, aby się przez zamianę dubletów na dzieła nowszej literatury powiększała biblioteka jego, tak bogata w klasyczne dzieła naszej literatury dawniejszej.

Nim dalej pójdę, opiszę ci urządzenie tutejszego księgozbioru. Jak to już rzekłem, jest on umieszczony w klasztorze cystersów, którego górne zajmuje piętra. Korytarzami dochodzi się dokoła gmachu, do których przytykają sale książkami zapełnione, familijna zbrojownia i zbiór mineralogiczny.
Mineralogiczny zbiór jest systematycznie ułożony i bardzo bogaty, szczególnie co do oddziału kryształów nadzwyczajnej piękności. W ogóle liczy przeszło 12 000 egzemplarzy, nie daje wszakże obrazu geologicznych pokładów Gór Olbrzymich, bo nie był w tym celu urządzony.
 
Fragment zbrojowni
Fragment zbrojowni w cieplickim klasztorze. W głębi na ścianie genealogia Schaffgotschów (fot. z I poł XX wieku).
 
Zbrojownia jest umieszczona w osobnym sklepieniu, które całe po temu urządzono. Są to familijne pamiątki z rycerskich czasów, mające jednak historyczną wartość, bo o każdej zbroi jest jakieś zajmujące podanie – i tak znajdują się tutaj zdobyte chorągwie z wojen religijnych i buńczuki z wyprawy pod Wiedniem, działa piękną rzeźbą ozdobione, które ze znakami Schaffgotschów obeszły całe Niemcy w czasie 30- letniej wojny, miecz katowski, którym Jan Ulrich Schaffgotsch ściętym został w Regensburgu dnia 23 lipca 1635 roku, cesarskie chorągwie Turkom odebrane i różne inne łupy na Turkach zdobyte, jako to bogate siodła, buzdygany, sahajaki, tarcze i karabele tureckie.
DSC05732 800x288DSC05805 800x664DSC05811 800x532DSC05815 800x532
Zbiór szczególniej starych strzelb i hakownic wałowych, częstokroć bardzo misternie i bogato inkrustowanych, jest największej pono wartości w tej całej zbrojowni. Pokazano nam tutaj mały konny sztuciec wykładany misternie kością słoniową, który Jan III darował Schaffgotschowi podczas bitwy wiedeńskiej za odznaczenie się jego w boju.
DSC05881 800x532 Stół Schaffgotschów (obecnie własność Politechniki Wrocławskiej)
Pośrodku zbrojowni stoi stół starożytny stołkami z wieku XVI otoczony, a na nim leży pamiętnik, gdzie się zapisują podróżni zwiedzający ten zakład. Na dwóch przeciwległych ścianach znajdują się olejno malowane i chorągwiami ozdobione „dwa drzewa genealogiczne”, jedno rodziny Schaffgotschów, a drugie rodu Piastów. Koło pierwszego umieszczone są w ramach za szkłem następujące oryginalne dokumenta:
1. Rewers generałów Wallensteina, jako go nie odstąpią do ostatniej kropli krwi i bronić będą sprawy przez niego popieranej, Dan w Pilźnie (w Czechach) dnia 12 stycznia 1634 r.
z aukcji w Marburgu 680x538 „Rewers pilzneński" z 1634 roku.
2. Protokół generałów Wallensteina, w którym każdy z osobna zeznaje i własnoręcznie podpisuje, z jakich powodów rewers poprzedni wydali i że nie widzieli w tym nic złego przeciw prawowitemu panu swojemu, dan w Pilźnie 19 lutego 1634 r.
3. Oświadczenie Wallensteina i jenerałów jego. […]
4. Opis jako Wallenstein 22 lutego z Pilzna do Eger wyjechał, gdzie został zabitym w nocy 25 lutego
    1634 r.
Miecz którym ścięto Hansa Ulryka Schaffgotscha
Miecz, którym ścieto Hansa Ulricha Schaffgotscha (dzisiaj w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu, nr inw. Mnwr XV-2905).

To wszystko są oryginały i hr. Schaffgotsch mówił, że ma zamiar wydać obecnie podobiznę tych dokumentów, prócz wielu oryginalnych listów jenerałów Wallensteina i Jana Ulricha Schaffgotscha, które objaśniają sprawę Wallensteina. Pomiędzy tymi znajduje się list ostatniego, na chwilę przed zgonem pisany, opieczętowany już żałobną pieczęcią.

Dziwne to jest uczucie, kiedy się przechodzi dzieje rodziny, której się losy splotły z wielkimi wypadkami historii, zwłaszcza gdy przy tym patrzymy na charaktery kreślone ich ręką, na te zbroje, które nosili, lub na tę broń, od której ginęli.

Portret Rodziny_Kacpra_Schaffgotscha
Portret rodziny Kacpra Schaffgotscha; olej, deska, 85x232 z XVI wieku. Dawniej w zbiorach Schaffgotschów, obecnie własność Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
 
Jedna część historycznych portretów rodziny Schaffgotschów i Piastów ozdabia ścianę biblioteki, druga znajduje się w ordynackim pałacu w Warmbrunnie (Cieplicach) i dla studiów archeologicznych tego rodzaju są to może jedyne źródła na Śląsku.
JAS
Portret Johanna Antona Schaffgotscha
 
Piastowie i małżonki ich są postacie w naturalnej wielkości, pędzla gruby, lecz malowidło jest kopią jak się zdaje równoczesnych obrazów, pełne wyrazu, przypominające nasze historyczne portrety W zbiorze rycin znalazłem bardzo wiele ciekawych rzeczy do historii polskiej, jako to wizerunki bitew, festynów, koronacji, łaskami słynących obrazów, historyczne portrety polskie, wykonane przez rytowników niemieckich XVII i XVIII wieku, widoki i plany wielu miast i twierdz na Śląsku, a nawet kilka portretów hetmanów kozackich z czasów ukraińskich buntów i portrety kilku tatarskich i tureckich wodzów, którzy najeżdżali Polskę. Są to wszystko drzeworyty lub sztychy z dawniejszych czasów i rozumiem, że który z naszych rysowników, czyniący tego rodzaju poszukiwania i zbiory, znalazłby tu na czas dłuższy zajęcie dla siebie. Pan dr Burghardt, bibliotekarz tutejszy, ofiaruje swą pomoc z wielką gotowością zwiedzającym ten zakład; pod względem jednak historycznych badań warto by, żeby się tu kiedy przejechał p. Bielowski, bo niezawodnie znalazłby tu historyczne zapiski i najstarsze roczniki z Piastowych czasów nie tylko w samym Warmbrunnie (Cieplicach), ale i w Hermsdorfie (Sobieszowie) pod Kinastem (Chojnikiem), gdzie się w zameczku przechowuje całe archiwum familijne Schaffgotschów, co do oryginalnych historycznych dokumentów starsze i ważniejsze jeszcze od rękopisów znajdujących się w bibliotece warmbruńskiej.

Genealogia SchaffgotschówPo lewej: genealogia Piastów. Po prawej: genealogia Schaffgotschów.

 Co do genealogicznego drzewa Piastów, jakie się znajduje w zbrojowni, nie mogą iść z nim w porównanie genealogie dotąd znane; bo od pierwszych kruświckich podań począwszy, znajduje się tu ten ród, dzierżący przez wieków kilka berło Polski i Śląska, wywiedziony po mieczu i po kądzieli aż do jego wygaśnięcia z całą świetną parantelą i heraldyczną drobiazgowością. Szczególniej co do dzielnicy Piastów śląskich nie znamy nic tak dokładnego, a kiedym badał, z jakich źródeł ułożono ten obraz, pokazał mi bibliotekarz dwa oryginalne kodeksa z przepysznymi malowidłami herbów wszystkich księstw śląskich pisane w języku łacińskim, obejmujące obszerne rodowody pojedynczych domów książęcych i całej ich koligacji. Kroniki te nie były jedną ręką spisane i malowidła herbów z czasów późniejszych świadczą widocznie o upadku sztuki.
Genealogia Schaffgotschów na ścianie zbrojowni
Genealogia Schaffgotschów na ścianie zbrojowni w bibliotece w klasztorze (fot. archiwalna z I poł. XX w.).
 
Hr. Schaffgotsch pozwolił genealogiczne drzewa Piastów przekopiować dla Zakładu imienia Ossolińskich; umówiłem tu malarza na miejscu i tak przynajmniej bez czegoś nie powrócę do was z tej podróży. Ofiarując Zakładowi ten szacowny dar, założył hr. Schaffgotsch jeden tylko warunek, żeby nie publikować tej pracy, nie z tego powodu, jakby nie chciał dać Zakładowi w tej mierze pierwszeństwa, lecz z tego, iż nie jest pewnym, czy praca ta wytrzyma dzisiejszą krytykę historyczną; w połowie bowiem przeszłego wieku jeszcze podjął ją jakiś niemiecki uczony i hr. Schaffgotsch życzy sobie tego, aby obecnie źródła historyczne do genealogicznego drzewa Piastów na nowo krytycznie przejrzane zostały przed publikacją tego obrazu.
9 2 800x526 Leopold Gotard Schaffgotsch (z lewej)

Na tym kończę dzisiejszy mój list, bo w tej chwili dowiaduję się, że pan Purkinie z synami swymi przybył do Warmbrunnu (Cieplic).

Od kilku dni robimy małe wycieczki z panem Purkinie i synami jego, a że w górach najżywiej przecie zajmuje natura, starałem się poznać nieco bliżej Sudety. Zwykle jedziemy do jakiegoś pewnego punktu, a dalej idziemy pieszo i to jest pierwsza lekcja praktyczna nauk przyrodzonych, którą pan Purkinie daje synom swoim pod niebem Gór Olbrzymich w tym pięknym gabinecie natury. […]

Śród widoków natury przychodzi najtrudniej uchwycenie całości obrazu, a uchwycić go potrzeba, bo łatwiej jest się spuszczać z ogółu do szczegółu, niż wznieść się po szczeblach szczegółów na pewne stanowisko powszechne. Stąd też będzie najlepiej dla ocenienia właściwego stanowiska, jakie Sudety zajmują na powierzchni europejskiego lądu, rzucić okiem na obszar północnego wschodu Europy.

Górzyste pasmo Sudetów legło w przedłużeniu Karpat, w tej przekątnej linii, która powierzchnię europejskiego lądu dzieli na część północno-wschodnią równą i południowo-zachodnią górzystą. Na południowym wschodzie oddziela je od Karpat znaczna wklęsłość ziemi, Łęgiem Morawskim zwana; na północnym zachodzie nikną one w równinach germańskiego niżu, który opada ku Bałtykowi i na niemieckie pomorza. Sudety są tedy niejako jednym z owych graniczników tych olbrzymich równin północnego wschodu Europy, które się od nich wylały w jedną stronę aż po Kaukaz i Ural, a w drugą aż po łańcuchy północnych Karpat i skalistą wysoczyznę Gór Skandynawskich – są one niejako progiem środkowej Europy górzystej, jak były rzeczywiście niegdyś wyniosłym brzegiem jakiegoś śródziemnego morza, które zalewało całą przestrzeń od nich aż po Kaukaz, po Ural, po Karpaty i Skandynawskie Góry. Całe pasmo Sudetów składa się właściwie z trzech oddzielnych części, różnych co do mas geologicznych, które im za podstawę służą, i kształtów powierzchni swojej.

Pierwsza część wschodnia Sudetów poczyna się u obszaru górnej Odry i sięga aż po rzekę Nisę w hrabstwie glackim (kłodzkim).

Średnie Sudety zajmują przestrzeń od Glackiej Nisy aż po obszar górnego Bobra, rzeki, i Strygowską Wodę (Strzegomkę).

Zachodnie w końcu poczynają się tu, a legły aż po dolinę Łużyckiej Nisy; i ta to właściwie część ostatnia zwana jest Karkonoszami, czyli Górami Olbrzymimi.

Wody całej północnej połaci Sudetów odlały się pomiędzy górnym obszarem Odry a Łużycką Nisą ku Odrze i całe pasmo opada z wolna na jej dolinę.

Pomienione trzy części Sudetów wspólnym połączone grzbietem nie są ściśle oddzielone od siebie, ale łączą się przeciwnie w licznych ogniwach form przechodnich z sobą. Sam grzbiet tylko jest znacznie nad poziom wyniesiony i tylko ten grzbiet należy do gór właściwych średniej wysokości; poziom zaś, który od niego opada ku północy na Odrę, jest raczej wysoczyzną, dolinami rzek przerwaną w kilku miejscach tylko, a na trzonie tej wysoczyzny wznoszą się dopiero poniższe pasma górzyste, rumowiska luźnych granitów i nagie poderwane skałki wapienne, które nadto jeszcze piękną wegetacją okryte i wodami ożywione dodają tyle wdzięku i malowniczości tym widokom górskim, przypominając częstokroć śmiałymi liniami i nagością skał widoki alpejskiej natury.

Na paśmie Gór Olbrzymich wystrzelił najwyżej szczyt góry Śnieżycy, czyli Śnieżnej Kopy (Śnieżki), bo na 4955 stóp nad powierzchnią Morza Bałtyckiego. Śnieżyca należałaby tedy u nas do połonin niższych; tutaj wszakże panuje ona na całej przestrzeni, w jednę stronę od źródeł Dunaju aż do Gór Skandynawskich, a w drugą od Tatrów aż po Bałtyk. Granice jednak widnokręgu oznaczają miasta Wrocław i Praga czeska, a w dnie pogodne można się ze szczytu Śnieżycy uzbrojonym okiem dopatrzyć i wież starej Pragi. Cały obszar Gór Olbrzymich jest mały, bo zajmuje zaledwo 20 mil kwadr. Sam grzbiet ciągnie się na całej przestrzeni ponad górną granicą lasów, średnia wysokość wysoczyzny sięga do 1000 stóp, a ponad nią wznoszą się pojedyncze pogórki i pasma górzyste na 300-500 stóp jeszcze wyżej.

Daty te dają niejako ogólne wyobrażenie o stosunkach poziomu tej górskiej krainy, którą dla podróżnych ożywia wielka liczba historycznych pomników, starych zamczysk, legend miejscowych i starożytnych podań.

Wśród tych grają największą rolę podania o duchu górskim, zwanym Rybecal, który ma prawo nad każdym, co śród tych gór mieszka albo je odwiedza, a że tutaj wszystko na korzyść obrócić umieją, więc można nabyć w ciągu podróży i broszury opisujące całe dzieje tego górskiego psotnika i w lada budzie lub gospodzie można się spotkać z mnóstwem cacek, które wyobrażają wizerunek jego na szkle lub drzewie rżnięty; szczególniej zaś jest to już niejako obowiązkiem podróżnego, gdy na powyższe góry wstępuje, kupić sobie długi kij alpejski, który u góry zakrzywiony kończy się potworną twarzą Rybecala.
 
Rybecal
Rybecal (okładka wydawnictwa "Riese auf der Riesen-Koppe" z 1740 roku, wł. Archiwum w Jeleniej Górze, zespół R.G.V. nr 110).
 
Chociaż lud miejscowy mówi dotąd z przestrachem o nim, nie świadczą powieści bynajmniej o tym, aby to miał być duch złośliwy; przeciwnie, jak się zdaje, jest to kubek w kubek nasz Twardowski na Krzemionkach i wielka liczba podań krakowskich powtarza tu się dosłownie prawie – i on wojuje z czartami i ma swoją kazalnicę na skale, lubi psoty i jowialne koncepta, a w jednym nawet egzemplarzu nabyliśmy Rybecala ustruganego z drzewa, który miał uczciwą kapotę, brodę poważną i czapkę rogatą. Pomyślałem sobie, że to niepośledni odwet za kusego Mefistofelesa, którym u nas dzieci straszą i którego towarzyszami niegdyś narabiał Twardowski. Cóż z tym robić? Gniewać nie można się było; więc kupiliśmy psotnika w kapocie i poszliśmy dalej, a nie wątpię, że się ktoś jeszcze kiedyś znajdzie, co nam szeroko i uczenie dowiedzie tego, że Rybecal i Twardowski jest jedną osobą, jak tego niegdyś dowodzono, że nam Niemcy w osobie Fausta Twardowskiego zabrali. Salvo libero veto! – dodawano po staremu, głosując na cokolwiek; więc też i my przestaniem na jedności Rybecala i Twardowskiego, dodając: Salvo Copernico!, którego sobie wziąć przez żaden sposób nie damy, bo bajka druki, ale to większa, że słońce stoi, a świat się obraca i nie stoi w miejscu – jest to odkrycie bardzo ważne, szczególniej dla czasów naszych, bo nie wiedząc nawet o tym i my się obracać musimy razem z resztą świata.

Od wczoraj zaciągnęły chmury całą okolicę i pierwszy deszcz odświeżył powietrze – deszcz pada ciągle jeszcze, wycieczek robić nie można i dlatego wziąłem się znowu do listów, a dziś rano byliśmy razem z panem Purkinie w bibliotece tutejszej. Z góry można się było domyśleć tego, że się w bibliotece warmbruńskiej jako na pograniczu historycznym znajdą także stare rękopisy czeskie – jakoż znalazł pan Purkinie dwa oryginalne kodeksa braci czeskich, opisujące w kilkunastu osobnych oddziałach dzieje tego wyznania w Czechach, w Wielkiej Polszcze i na Litwie, częścią w czeskim, częścią w łacińskim języku. […]

Czym więcej się rozpatruję w bibliotece warmbruńskiej, tym wyżej poczynam cenić jej zbiory – tutaj wszakże wypadałoby popracować miesięcy kilka i to komuś takiemu, co się wyłącznie tego rodzaju badaniom oddaje. I tak znalazłem dzisiaj nowy oddział ważny dla historii naszej i poszukiwań rzeczy słowiańskich w ogóle. W XVII i XVIII wieku pisali Niemcy dużo o Polszcze i Słowiańszczyźnie – cały komplet broszur i dzieł z owego czasu znajduje się do tego oddziału pisarzów obcych o rzeczach naszych w bibliotece tutejszej, a lubo Biblioteka imienia Ossolińskich posiada także bardzo znaczne zbiory z owej epoki pisarzy postronnych, rozumiem, iżby tu się znaleźć mogły rzadkie broszury, których my nie znamy, szczególniej tak zwane Historische Curiositäten, opisujące pojedyncze wypadki równocześnie, pod natchnieniem czasu i wpływem zdarzeń kreślone.

Towarzystwo mamy tu bardzo dobre, bo przybyło tu kilka profesorów z Wrocławia – jest tu profesor estetyki, profesor astronomii pan Bogusławski, z którym pan Purkinie w najściślejszej żyje przyjaźni, towarzystwo dam bardzo wykształconych, a pomiędzy nimi młoda autorka znana już z pióra swojego w Niemczech, lecz jak dotąd jeszcze bezimiennie pisząca. Co drugi lub co trzeci dzień bywają w kąpielowej galerii wieczory, na których wykłada za każdą razą ktoś jakiś przedmiot z dobrowolnego wyboru popularnie dla całego towarzystwa i nie można przeczyć, że się tu pięknie bawić umieją.
 
Moment udostępnienia kopii malowidła
Z inicjatywy Stanisława Firszta (piąty od prawej), w 2002 roku wykonana została przez Wiktora Staszaka kopia drzewa genealogicznego Piastów, wg oryginału znajdującego się w klasztorze o.o. Pijarów w Cieplicach, którą umieszczono w salach ekspozycyjnych Zamku Bolków (jej kopia fotograficzna, wykonana przez Roberta Kutkowskiego, znajduje się dzisiaj w Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu). Na fotografii moment udostępnienia kopii malowidła na zamku Bolków.
Stats counter, realtime web analytics, heatmap creator

Banerpoziom Kalendarzgóra

 

Baner poziom Kalendarzdół

Jesli znasz już naszą politykę prywatności i stosowania plików cookies w przeciwnym wypadku przeczytaj.